عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
154
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
گرانك 234 و در جنوب مايل به غرب به فاصلهء ربع فرسنگ مزرعهاى است موسوم به گرانك و مزرعهء مزبوره آبش قناتى و معادل يك سنگ است . تمام محصول و نخيلاتش به قدر چانپ و ميوجاتش كمتر ، و صاحبان آن مير خير محمد خان و طايفهء اوست كه در بنگاه چانپ سكونت دارند و چهار پنج خانوار زعيم و عملهجاتش در خود گرانك كتوك و در همانجا نشيمن دارند . آبوهواى تمام اين مزارعات بهطورى كه ذكر شد گوارا و به درجهء هواى سرحدّ خاش است . شهر يانج 235 در مغرب چانپ به فاصلهء ثلث فرسخ مزرعهاى است مسمّى به شهر يانج « 1 » و آب آن از رودخانهاى است كه منبعش كوه آرچبى است كه آن كوه در سه فرسنگى چانپ واقع و رود مزبور از شرق مايل به جنوب جارى [ است ] و به غرب مايل به شمال مىرود و هشت نه فرسخ بالاى [ 161 ] جازموريان به رود بمپور متصل مىشود و اين رودخانه آبش تكزه [ است ] و اگر كمتر شود بالمرّه نخواهد خشكيد . آب آن هم گواراست . و در [ اطراف ] اين رودخانه همهقسم علوفهء سابق الذكر به هم مىرسد . آب شهر يانج « 1 » از رودخانهء مزبوره [ است ] هرقدر لازم باشد خواهند گرفت و زمينش كم [ است ] و چندان تعريف ندارد و محصول عمدهاش شلتوك و ذرّت و غلّه و باقلا كم [ است ] و صيفيا شتويا معادل صد خروار عملكرد دارد و نخيلات آن معادل هزار اصله است و كليّة خرماى مزارعات چانپ از تمام حدود بلوچستان حتى از خرماى به زمان هم بهتر است . مالكين اين مزارعات ابدا ماليات ديوانى ندارند . فقط خود را نوكر حكومت مىدانند و هروقت از طرف حكومت بلوچستان تفنگچى ، چريك و كومكى لازم شود مىدهند . و اين مزرعه نيز ملك مير خير محمد خان و كسان اوست و مالكين آنجا همه ساكن چانپ [ اند ] و فقط معادل بيست خانوار زعيم و عملهء آن در شهر يانج كتوك دارند و جزئى ميوهجات هم در آنجا بهعمل مىآيد .
--> ( 1 ) - اصل : شهر يانح .